W tym artykule (7)
Rowerowy Szlak Orlich Gniazd to znakowana na czerwono trasa z Częstochowy do Krakowa o oficjalnym kilometrażu około 190 km, prowadząca przez całą Jurę i nawlekająca po drodze kilkanaście zamków i strażnic. Przejechałem go w wariancie dwudniowym na MTB i uważam, że to obecnie najlepsza wielodniowa przygoda rowerowa w południowej Polsce. Poniżej kompletny plan z kilometrażem, nawierzchniami i błędami, które popełniłem, żebyś ty nie musiał.
Fakty o trasie
Szlak ma trzy warianty: pieszy, rowerowy i konny, rowerowy jest najdłuższy. Według opisów na oficjalnym portalu orlegniazda.pl nawierzchnia to w przybliżeniu połowa asfaltu (dróg lokalnych o małym ruchu), około jedna piąta szutrów, prawie jedna piąta utwardzonych dróg rowerowych, a tylko kilka procent to drogi polne i leśne z piachem i kamieniami – choć to właśnie one zostają w pamięci. Suma przewyższeń według zapisów GPS z przejazdów wychodzi w okolicach 2000 m, co ludzi nastawionych na płaską Jurę regularnie zaskakuje: pojedyncze podjazdy są krótkie, ale jest ich kilkadziesiąt i wieczorem nogi znają dokładną liczbę. Niby to trasa turystyczna, ale dwudniowy wariant na MTB to wysiłek porównywalny z solidnym weekendem w Beskidach, tylko rozłożony inaczej.
Kierunek: jechałem z Częstochowy do Krakowa i ten wariant polecam, logistyka kolejowa działa w obie strony, a wjazd do Krakowa jest przyjemniejszym finałem niż wyjazd z niego. Orientacyjny kilometraż punktów według przebiegu szlaku: zamek Olsztyn ok. 19 km, Złoty Potok ok. 36, Mirów i Bobolice ok. 57-58, Podlesice ok. 69, Ogrodzieniec ok. 87, Smoleń ok. 98, Rabsztyn ok. 124, Olkusz ok. 128, Krzeszowice ok. 153, ruiny Tenczyna ok. 160, Kraków ok. 184. Liczby traktuj jako orientacyjne, bo przebieg szlaku bywa lokalnie korygowany z sezonu na sezon.
Dzień 1: Częstochowa – Podzamcze (ok. 87 km)
Start spod dworca w Częstochowie, wyjazd z miasta jest oznakowany i bezbolesny. Pierwsza godzina to rozjeżdżanie po lasach w stronę Olsztyna, gdzie ruiny zamku robią za pierwszą fotograficzną przerwę. Dalej Złoty Potok z doliną Wiercicy, potem najbardziej widokowy środek dnia: Mirów i Bobolice, gdzie szlak przechodzi praktycznie pod murami, oraz skały Podlesic. Finisz dnia to podjazd w rejon Podzamcza, najwyżej położonej wsi Jury, z sylwetką Ogrodzieńca na zamknięcie.
Nawierzchniowo dzień pierwszy jest szybszy: dużo duktów i asfaltów, piach punktowo. Noclegowo Podzamcze i okolice Ogrodzieńca mają wybór kwater i pensjonatów, ale w sezonie rezerwuj wcześniej, weekendy potrafią być zapchane. Błąd numer jeden, który popełniłem za pierwszym razem: zwiedzanie zamku Ogrodzieniec wieczorem po 87 km. Zostaw zamek na rano, nogi i wrażenia będą lepsze. Druga lekcja z dnia pierwszego: odcinek wokół Mirowa i Bobolic ma największe zagęszczenie turystów pieszych na całym szlaku, w weekendowe południe jedzie się tam tempem spacerowym i lepiej ten fragment wycelować na wcześniejsze godziny. Trzecia, prozaiczna: częstochowski start zaplanuj z pełnymi bidonami, pierwszy pewny sklep na trasie wypada dopiero w okolicach Olsztyna.
Dzień 2: Podzamcze – Kraków (ok. 100 km)
Dzień drugi jest dłuższy i bardziej terenowy, co przy zmęczeniu z dnia pierwszego daje realne ultra-odczucia pod koniec. Najpierw Smoleń i rejon Doliny Wodącej, technicznie najciekawszy fragment całego szlaku, potem przez lasy w stronę Rabsztyna i Olkusza. Za Olkuszem charakter się zmienia: więcej pól, dłuższe proste, aż do zielonego finału przez okolice Krzeszowic i Tenczyna. Wjazd do Krakowa od zachodu, przez tereny podmiejskie, jest zaskakująco znośny. Meta wedle uznania: jedni kończą formalnie na granicy miasta, inni dociągają do Rynku po pamiątkowe zdjęcie w pełnym kurzu, ja należę do tej drugiej grupy, bo bez zdjęcia z brukiem nie ma dowodu, a bez dowodu nie ma przejazdu. Powrót do Częstochowy pociągiem z przesiadką lub bez, zależnie od pory, rower w wagonie zwykle bez problemów poza godzinami szczytu.
To na dniu drugim trafisz najwięcej piachu. Na MTB z oponami 2.3-2.4 przejeżdżalne jest praktycznie wszystko, gravele na wąskich oponach miejscami cierpią i to jest główny powód, dla którego ten szlak klasyfikuję jako trasę MTB, a w każdym razie trasę, na której MTB nie jest przesadą. Druga rzecz: woda. Odcinki leśne między Olkuszem a Krzeszowicami są długie, uzupełniaj bidony w każdej wsi, która ma sklep.
Warianty: 3 dni spokojnie albo 1 dzień na raty
Dwudniówka to wariant dla ludzi z bazą kondycyjną. Jeżeli wolisz jechać turystycznie, podział trzydniowy układa się naturalnie: Częstochowa – Podzamcze, Podzamcze – Olkusz, Olkusz – Kraków. Dni robią się krótsze, zostaje czas na zamki i nikt nie kończy etapu po zmroku. Działa też strategia odwrotna, którą stosują lokalni: szlak konsumowany na raty, po jednym odcinku na weekend, z dojazdem koleją do punktów węzłowych. Częstochowa, Zawiercie, Olkusz i Krzeszowice mają stacje w rozsądnej odległości od przebiegu trasy, więc logistyka pojedynczych odcinków jest prostsza, niż się wydaje. Sam w ten sposób uzupełniałem fragmenty, które za pierwszym razem przejechałem po zmroku, formalnie zaliczone, realnie niewidziane.
Noclegi i jedzenie na trasie
Szlak przechodzi przez teren turystycznie zagospodarowany, ale nierówno. Zagłębia noclegowe to okolice Podlesic, Podzamcza i Olkusza, między nimi bywają dziury, w których jedyną opcją jest zjazd kilka kilometrów w bok. Rezerwuję zawsze z wyprzedzeniem na weekendy majowe i wakacyjne, poza sezonem działa spontan. Jedzeniowo zasada jest prosta: ciepły posiłek planuj w większych miejscowościach (Żarki, Ogrodzieniec, Olkusz, Krzeszowice), a między nimi polegaj na sklepach wiejskich, pamiętając o ich godzinach otwarcia w niedziele. Klasyka jurajskiego błędu: niedzielne popołudnie, pusty bidon, zamknięty sklep i 25 km do następnego. Przerabiałem, nie polecam, od tamtej pory wożę zapas żelu więcej, niż dyktuje rozsądek.
Sprzęt i pakowanie
- Rower: hardtail to optimum, full komfortowy nadmiar, gravel z oponą od 45 mm wariant dla cierpliwych. Ja jechałem na fullu, bo takiego mam, i nie cierpiałem.
- Bagaż: wariant dwudniowy z noclegiem pod dachem oznacza minimalny zestaw: torba podsiodłowa i na ramę wystarczą. Pełny przegląd systemów pakowania zrobiłem w przewodniku po bikepackingu.
- Nawigacja: oznakowanie jest dobre, ale ślad GPX w licznik i tak wgraj, zjazdy ze szlaku do sklepów i noclegów planuje się dużo łatwiej.
- Serwisowo: dętka zapasowa mimo tubelessa, piach plus wapienny tłuczeń to środowisko, które potrafi dobić oponę na boku.
Najczęstsze błędy
- Niedoszacowanie przewyższeń. Około 2000 m sumy na 190 km to nie jest płasko. Plan czasowy rób jak na trasę górską light, nie jak na ścieżkę nadwiślańską.
- Zwiedzanie wszystkiego. Kilkanaście zamków w dwa dni nie przejdzie. Wybierz trzy, resztę oglądaj z siodełka. Po dokładne piesze zwiedzanie jurajskich warowni odsyłam do Roberta z mojszlak.pl, on to robi we właściwym tempie.
- Start w upał bez planu wody. Lipiec i sierpień na otwartych fragmentach Jury to piekarnik. Latem startuj o świcie, rób sjestę w środku dnia.
- Sztywny plan kilometrowy. Piach i zwiedzanie rozjeżdżają średnią prędkość. Zakładaj 13-16 km/h średniej z przerwami, nie szosowe 25.
Jeżeli dwudniowy format cię przerasta albo masz tylko jeden dzień, potraktuj szlak wybiórczo: w zestawieniu pętli na Jurze opisałem pięć rejonów, które działają jako samodzielne wycieczki. A jak po Orlich Gniazdach złapiesz bakcyla wielodniówek, kolejny logiczny krok to pętla wokół Tatr: zupełnie inna nawierzchnia, podobna dawka przygody.
