Bikepacking – kompletny start dla MTB-owca

Przez kilka lat traktowałem bikepacking jako zabawę dla gravelowców: szutry, wyprostowana pozycja, zdjęcia roweru opartego o stodołę. Zmieniło się, kiedy trzeci raz w jednym sezonie zawracałem z dobrego terenu, bo kończył się dzień, a do auta zostało 40 km. Bikepacking na MTB to po prostu sposób, żeby nie zawracać. Poniżej kompletny start: jak przygotować rower, jakie torby mają sens na początek, ile to wszystko waży i gdzie pojechać na pierwszą noc przy rowerze.

Czym bikepacking różni się od klasycznych sakw

Turystyka rowerowa w klasycznym wydaniu to bagażnik i sakwy boczne. W terenie ten układ ma dwa problemy: sakwy haczą o kamienie i gałęzie na każdym zwężeniu singla, a do fulla bagażnika zwykle nie ma jak sensownie przykręcić. Bikepacking rozwiązuje obie sprawy miękkimi torbami mocowanymi bezpośrednio do ramy, sztycy i kierownicy. Zero stelaży, zero dodatkowych śrub, znacznie mniej stukotu na korzeniach.

Druga różnica to dyscyplina pakowania. Sakwy boczne przełkną wszystko: skoro wchodzi 40 litrów, to jedzie i druga bluza, i książka, i patelnia. W bikepackingu masz do dyspozycji jakieś 25-35 litrów łącznie, więc każda rzecz musi się obronić. W teorii ograniczenie, w praktyce zaleta: rower z 7-8 kg bagażu nadal prowadzi się jak rower, a nie jak wózek z marketu na krzywych kółkach.

Czy twoje MTB w ogóle się nadaje

Krótko: tak, i to lepiej, niż sugeruje instagramowy kanon. Hardtail to moim zdaniem najlepszy rower na start w bikepacking w ogóle: duży trójkąt ramy pod frame bag, prosta konstrukcja bez łożysk zawieszenia do ubicia, przewidywalne prowadzenie z ładunkiem i geometria, na której w terenie przejedziesz wszystko poza bike parkiem.

Rower z pełnym zawieszeniem też da radę, ale ma trzy wąskie gardła. Po pierwsze, mały trójkąt ramy: tam, gdzie w hardtailu mieści się 6 litrów, w moim Canyonie Spectral wchodzi frame bag o pojemności 3,5 litra i to już z bidonem na styk. Po drugie, dropper: klasyczna duża torba podsiodłowa potrzebuje kilkunastu centymetrów odsłoniętej sztycy i ogranicza skok regulowanej sztycy. Po trzecie, prześwit nad kołem: na 29erze z krótkim tyłem wypchana torba podsiodłowa potrafi przybijać piątkę oponie przy każdym dobiciu zawieszenia.

Wszystkie trzy sprawy się obchodzi: half-frame bag zamiast pełnego, krótsza i sztywniejsza torba podsiodłowa albo przeniesienie objętości na kierownicę. Z dropperem jeżdżę tak, że na odcinkach zjazdowych korzystam z połowy skoku. Kompromis, ale uczciwie wyceniony: wciąż mam zawieszenie, hamulce i opony, którymi zjadę wszystko, co stanie na trasie.

Pytanie bonusowe, które dostaję regularnie: a e-MTB? Da się, pod warunkiem planowania pod gniazdka. Mój Cube Stereo Hybrid z bagażem i w trybie oszczędnym robi realnie mniej, niż obiecuje marketing producenta, a ładowania na dzikim biwaku nie wymyślono. Na weekendową pętlę z noclegiem w agroturystyce: tak. Na włóczęgę bez infrastruktury: nie, i żaden bank powerbanków tego nie zmieni.

Wielka trójka toreb

Standardowy zestaw bikepackingowy to trzy torby, w branży mówi się na nie „big three”. Szczegółowe porównanie trzech marek, które realnie rozważałem, znajdziesz w tekście o sakwach bikepackingowych Apidura, Restrap i Ortlieb. Tutaj wersja skrócona, czyli co gdzie pakować i dlaczego.

Torba podsiodłowa

Największy magazyn w systemie, zwykle 8-17 litrów. Pakujesz tu rzeczy lekkie i objętościowe: śpiwór, ubrania na noc, kurtkę przeciwdeszczową. Złota zasada: ciężkie rzeczy nigdy nie jadą za siodłem, bo torba zaczyna machać tyłem roweru w każdym ostrzejszym zakręcie. Na fullu z dropperem wybieraj modele krótkie albo systemy z wypinanym workiem.

Rolka na kierownicę

Drugi magazyn objętości, zwykle 9-15 litrów. Idealne miejsce na matę, tarp albo namiot, bo to rzeczy, po które sięgasz raz dziennie. Szeroka kierownica MTB to akurat plus: miejsca między chwytami jest aż nadto. Pilnuj dwóch rzeczy: luzu między rolką a oponą przy pełnym ugięciu widelca oraz tego, żeby paski nie zagniatały pancerzy i przewodów hamulcowych.

Frame bag

Serce systemu, bo ciężar ląduje nisko i centralnie. Narzędzia, jedzenie, powerbank, filtr do wody. Rower z trzema kilogramami w trójkącie ramy prowadzi się o klasę lepiej niż z tymi samymi trzema kilogramami za siodłem. Zestaw uzupełniają drobiazgi: torebka na górnej rurze na przekąski i food pouch przy kierownicy na bidon albo papierki po żelach.

Budżet wagowy, czyli ile naprawdę zabrać

Mój letni zestaw na dwie noce bez kuchenki waży 7,2 kg, nie licząc wody i jedzenia. Da się zejść niżej, ale poniżej 6 kg robi się albo drogo (puchowy śpiwór w cenie dobrego dampera), albo niewygodnie (mata o grubości naleśnika). Orientacyjny rozkład pozycji:

• śpiwór letni: 600-900 g
• mata dmuchana: 400-600 g
• tarp albo lekki namiot: 700-1500 g
• ubrania na noc plus zapas: 800-1100 g
• narzędzia, dętka zapasowa, pompka, smar: 600-800 g
• elektronika: powerbank 10 000 mAh, lampki, kable: 500-700 g
• kuchenka, kartusz, garnek (opcja): 450-650 g

Budżet wagowy traktuję jak budżet wydajnościowy w projekcie: bez twardego limitu każde „jeszcze tylko sto gramów” przejdzie review i po miesiącu aplikacja ładuje się osiem sekund. Ustal limit, zważ wszystko na kuchennej wadze i tnij od najcięższych pozycji, nie od szczoteczki do zębów. Przycięcie namiotu do tarpa daje 800 g, przycięcie szczoteczki daje 8 g i poczucie absurdu.

Setup MTB pod wyprawę

Pierwsza rzecz: tubeless. Z ładunkiem jedziesz na nieco wyższych ciśnieniach niż zwykle, ale dętki na kilkudniowej trasie to proszenie się o serię kapci w miejscu, gdzie zasięg telefonu bywa teorią. Jak przejść konwersję krok po kroku, opisałem w poradniku tubeless dla MTB.

Druga: opony. Na co dzień jeżdżę na Maxxis Minion DHR II 2.4 EXO+ i do typowo terenowej wyprawy bym przy nim został. Przy trasie z przewagą szutrów zakładam jednak szybszą oponę o niższym, gęstszym bieżniku: różnica kilku watów oporu toczenia na kole przez osiem godzin jazdy sumuje się w realny zapas sił wieczorem.

Trzecia: przełożenia i serwis. Kaseta o szerokim zakresie (u mnie 10-52 przy zębatce 32) ratuje kolana na podjazdach z ładunkiem. Przed wyjazdem sprawdzam klocki, luz w sterach i suporcie oraz stan łańcucha. Wyprawa to najgorszy możliwy moment, żeby dowiedzieć się, że łożysko piasty kończy żywot.

Czwarta: punkty kontaktu. Z bagażem siedzisz w siodle dłużej i bardziej statycznie niż na zwykłej pętli po singlach. Chwyty, na których po dwóch godzinach drętwieją dłonie, po ośmiu godzinach robią z jazdy pokutę. Warianty ergonomiczne z szerszą podporą dłoni kosztują kilkadziesiąt złotych i zmieniają więcej niż niejeden drogi upgrade.

Nawigacja, prąd i łączność

Trasę planuję w komputerze na warstwie topograficznej, z oznaczeniem sklepów i źródeł wody, a potem wgrywam ślad do licznika GPS. Telefon zostaje w kieszeni jako zapas: nawigowanie na ekranie smartfona zjada baterię, która w terenie jest walutą. Licznik z mapą trzyma 10-15 godzin, a doładowany z powerbanku w nocy wystarcza na każdy weekend.

Bilans energetyczny na dwa dni wygląda u mnie tak: powerbank 10 000 mAh ładuje licznik, telefon i lampki z zapasem. Na dłuższe wyjazdy jedzie drugi powerbank zamiast ładowarki dynamo; matematyka masy wychodzi na korzyść powerbanku mniej więcej do czterech dni jazdy. Lampki biorę zawsze, nawet na trasę planowaną w dzień, bo plan a teren to dwie różne rzeczy. Zasięg telefonu w górach i puszczach bywa teorią, więc ktoś w domu zawsze zna mój przebieg i godzinę kontaktu.

Jedzenie i woda

Zasada na start: jedzenie kupujesz po drodze, wodę planujesz z wyprzedzeniem. Sklep spożywczy co 30-40 km załatwia obiady i kolacje taniej oraz lżej niż liofilizaty, które zostawiam na tereny naprawdę puste. W torbach jadą tylko awaryjne kalorie: baton, żel, orzechy, jakieś 2000 kcal zapasu, których planowo nie ruszam.

Woda to temat poważniejszy. Dwa bidony na rowerze plus orientacja, gdzie po drodze są sklepy, stacje benzynowe i cmentarze (kran przy bramie to klasyka turystyki rowerowej). W terenach bez infrastruktury dochodzi filtr do wody o masie stu kilkudziesięciu gramów: strumień plus filtr daje pełną niezależność i zdejmuje z głowy wożenie czterech litrów na plecach.

Pierwszy overnighter: 30 km wystarczy

Najlepszy format na start to mikrowyprawa: wyjazd w piątek po pracy, 25-40 km w znanym terenie, nocleg, powrót w sobotę rano. Testujesz cały system przy minimalnym ryzyku, bo jeśli coś zawiedzie, do domu masz godzinę jazdy. A coś zawiedzie na pewno: u mnie za pierwszym razem mata okazała się leżeć na linii spadku terenu i o trzeciej w nocy obudziłem się pół metra od śpiwora.

Nocleg ogarnij legalnie. W Lasach Państwowych działa program Zanocuj w lesie z wyznaczonymi obszarami, gdzie można rozbić się na noc bez kombinowania; aktualną mapę obszarów sprawdzisz na stronach nadleśnictw. Do tego dochodzą pola biwakowe i agroturystyki, które za niewielkie pieniądze dają wodę, a czasem i prąd. Dzikie biwakowanie poza wyznaczonymi strefami zostaw sobie na czas, gdy będziesz wiedział, co robisz, i nigdzie nie dotyczy to parków narodowych.

Minimalna lista na jedną letnią noc: śpiwór, mata, tarp albo bivy, ciepła warstwa na wieczór, czołówka, powerbank, jedzenie na kolację i śniadanie oraz woda od ostatniego sklepu. Bez kuchenki, bez krzesełka, bez ekspresu: zimna kawa z puszki o świcie też robi robotę, a o połowę krótsze pakowanie rano to konkretna przewaga.

Dokąd pojechać na początek

Jura Krakowsko-Częstochowska: z mojej perspektywy ideał na pierwszą dwudniówkę. Gęsta sieć szutrów i singli między ostańcami, przewyższenia łagodne, co kilkanaście kilometrów wieś ze sklepem. Szlak Orlich Gniazd w wersji MTB rozpisałem osobno jako gotowy plan na dwa dni.

Suwalszczyzna: teren płaski tylko z nazwy, za to z najlepszym ekranem startowym w Polsce, czyli jeziorem Wigry. Plan i przebieg weekendowej pętli wokół Wigier także znajdziesz w osobnym tekście. Beskidy zostawiam świadomie na koniec listy: to mój dom i kocham ten teren, ale z 8 kg bagażu każde przewyższenie boli podwójnie. Na pierwszy raz wybierz doliny, nie grzbiety.

Ile kosztuje wejście w temat

Uczciwie: komplet markowych toreb to wydatek rzędu 1500-2000 zł, a do tego śpiwór, mata i tarp, jeśli ich nie masz. Dobra wiadomość: na pierwszy overnighter nie potrzebujesz niczego z tej listy. Plecak, tani śpiwór, karimata przypięta gumami do kierownicy i jedna pożyczona torba podsiodłowa wystarczą, żeby sprawdzić, czy format ci siada. Znam ludzi, którzy pierwszy sezon przejeździli na suchych workach za 30 zł przypiętych pasami transportowymi: mniej wygodnie, ciut więcej grzechotania, zero bariery wejścia. Sprzęt kupuje się pod konkretne braki, które wyjdą w praktyce, a nie pod wyobrażenie wyprawy z katalogu.

Najczęstsze błędy na start

• Za dużo ubrań. Na rowerze i tak śmierdzisz po dwóch godzinach; zapasowy komplet na noc wystarczy.
• Ciężar za siodłem zamiast w ramie. Rower buja i wybacza mniej w zakrętach.
• Nowy sprzęt bez testu. Pierwsze rozłożenie tarpa o zmierzchu, przy wietrze, na oczach komarów: nie polecam.
• Plan kilometrażu jak na jazdę bez bagażu. Licz 70-80% normalnego dziennego dystansu.
• Brak planu na wodę. Dwa bidony to za mało na upalny dzień z dala od sklepów.
• Start od trzydniówki. Jedna noc pokaże ci 90% problemów przy 10% konsekwencji.

Kiedy bikepacking NIE ma sensu

Jeśli twoja jazda to bike park i strzelanie zjazdówek na pełnym gazie, torby będą ci tylko przeszkadzać: zostań przy formule bazy wypadowej i pętli dziennych z plecakiem. Podobnie gdy nienawidzisz kompromisów w prowadzeniu roweru: obciążone MTB skręca leniwiej, hamuje dłużej i nie lubi nagłych korekt toru jazdy. To nie jest gorsza jazda, ale jest inna i nie każdemu siada.

Dla całej reszty: weź jedną noc, 30 km i pożyczone torby. Po pierwszym poranku z kawą nad ranną mgłą sam zdecydujesz, czy temat jest dla ciebie. U mnie skończyło się tym, że planuję urlopy pod prognozy pogody.