W tym artykule (6)
Brevet to najstarszy format długodystansowy w kolarstwie: przejazdy na 200, 300, 400 i 600 km z limitem czasu, kartą potwierdzeń i zasadą samowystarczalności. Formuła podlega Audax Club Parisien, a w Polsce kalendarz prowadzą lokalne kluby randonneurskie; terminy i zapisy znajdziesz w sieci bez trudu, wpisowe to zwykle kwoty symboliczne w porównaniu z komercyjnymi maratonami. Pytanie na dziś brzmi: czy jest sens jechać brevet na rowerze górskim. Spoiler z pierwszej ręki, bo sprawdziłem na sobie: na 200 km tak, wyżej zaczyna się dyskusja.
Zasady: karta, punkty kontrolne, limity
Brevet nie jest wyścigiem: nie ma klasyfikacji, jest tylko „ukończył w limicie” albo nie. Na starcie dostajesz kartę brevetową, którą podbijasz na punktach kontrolnych; tam, gdzie nie ma obsługi, dowodem bywa paragon ze sklepu z godziną zakupu. Limity czasowe według zasad ACP: 200 km w 13 godzin 30 minut, 300 km w 20 godzin, 400 km w 27 godzin, 600 km w 40 godzin, a na 1000 km masz 75 godzin. Trasa nie może być krótsza od nominału i w praktyce bywa nieco dłuższa – przy 600 realnie potrafi wyjść 610-630 km. Z limitów wynika minimalne tempo: niecałe 15 km/h średniej, licząc wszystkie postoje, sen i naprawy.
W praktyce limitu pilnują same punkty kontrolne, bo każdy ma własne okno czasowe: zbyt wolna jazda zamyka ci punkt przed nosem równie skutecznie jak kapeć bez zapasowej dętki. Planowanie postojów to na brevecie dyscyplina równorzędna z pedałowaniem.
Komplet 200+300+400+600 w jednym sezonie daje tytuł Super Randonneura, a cykl brevetów to przepustka do Paryż-Brest-Paryż, rozgrywanego co cztery lata (ostatnio w 2023). Po drodze obowiązuje samowystarczalność: bez wozu technicznego, bez zaplanowanego supportu na trasie. Oświetlenie i elementy odblaskowe są na dystansach z jazdą nocną obowiązkowe; szczegóły wymagań podaje każdorazowo organizator.
Skąd w ogóle MTB na brevecie
Z prostego rachunku: mam MTB i nie zamierzam kupować szosy dla jednego eksperymentu. W maju pojechałem swoje pierwsze 200 na Spectralu: opony zamienione na szybsze i wyżej napompowane, frame bag z jedzeniem zamiast plecaka, amortyzacja przykręcona kompresją. Wynik: 11 godzin z groszami razem z postojami, ponad dwie godziny zapasu do limitu. Nie byłem ostatni na mecie i nikt nie patrzył na górala jak na prowokację; randonneurzy widzieli już wszystko.
Moje 200 od kuchni
Start o 7 rano, kilkudziesięciu uczestników, w tym dwa gravele, jeden rower poziomy i mój góral. Pierwsze 60 km w grupkach po asfalcie: trzymanie koła szosistów na MTB kosztuje za dużo, więc odpuściłem i pojechałem swoje tempo. Punkty kontrolne co 50-70 km ustawiają rytm dnia: pieczątka, woda, banan, dziesięć minut i dalej. Kryzys przyszedł zgodnie z tradycją w okolicach 140. kilometra i wyszedł po dwóch żelach oraz dłuższym zjeździe. Ostatnia godzina była czystą księgowością: licznik, limit, przeliczanie kilometrów na minuty. Meta po 11 godzinach z kawałkiem, z czego postoje zjadły ponad godzinę. Wniosek numer jeden: brevet to zarządzanie zasobami, nie wyścig. Wniosek numer dwa: następnym razem rogi na kierownicę jadą obowiązkowo, bo jedna pozycja rąk przez 200 km to było najsłabsze ogniwo całego dnia.
Co mówi teoria, a co praktyka
W teorii MTB na asfalcie oddaje szosie 2-4 km/h średniej: opór szerokich opon, pozycja jak tablica reklamowa i kilka kilogramów masy więcej. W praktyce na dystansie 200 km oznacza to finisz w okolicach 11-12 godzin zamiast 9, a obie te liczby mieszczą się w limicie z zapasem. Problem rośnie z dystansem, i to nieliniowo. Na 300 dochodzi jazda nocą, na 400 deficyt snu, na 600 wszystko naraz; każda godzina oddana wolniejszemu sprzętowi to godzina zabrana ze snu na punkcie kontrolnym. Do tego prosta kierownica daje jedną pozycję rąk i po 250 km nadgarstki z karkiem wystawiają fakturę z odsetkami. Sceptyk we mnie chciał udowodnić, że limit na 200 jest ciasny; dane z licznika mówią, że jest pojemny nawet dla górala.
Dochodzi psychologia: na góralu nikt nie oczekuje od ciebie czasów, więc jedziesz własny plan zamiast cudzych kół, a to na długim dystansie bywa zdrowsze niż oszczędności watowe.
Jak przygotować MTB na 200
- Opony: półslicki albo szybkie XC 2.2-2.35 zamiast agresywnego bieżnika; na tubeless z ciśnieniem wyraźnie wyższym niż w teren.
- Amortyzacja: blokada albo maksimum kompresji na płaskich odcinkach; bujanie widelca to prąd z baterii, której nie masz.
- Druga pozycja rąk: rogi na kierownicy wyglądają jak rok 1998, działają jak ulga w podatku.
- Przełożenie: zębatka 32 z kasetą 10-52 wystarcza; zabraknie ci jej dopiero przy zjazdach z wiatrem, czyli tam, gdzie i tak odpoczywasz.
- Zasilanie: frame bag z jedzeniem na wyciągnięcie ręki, plecak zostaw w domu.
- Punkty kontaktu: żadnych nowości w dniu startu; siodło i chwyty testuj minimum dwa treningi wcześniej.
- Światła plus powerbank: wymóg formalny, a przy słabym tempie także praktyczny, bo finisz może wypaść po zmroku.
Kiedy to NIE ma sensu
Dystanse 400+ na MTB to w mojej ocenie cierpienie bez nagrody: da się, są ludzie, którzy to robią, ale przewaga lżejszego sprzętu rośnie z każdą godziną i w którymś momencie przestaje to być ta sama zabawa. Podobnie brevety górskie z dużym przewyższeniem: masa górala na długich asfaltowych podjazdach boli bardziej niż opór opon na płaskim. Masz w garażu gravela? To on jest naturalnym kompromisem do tej formuły. Jest też wariant pośredni: brevety z nawierzchniami mieszanymi i edycje gravelowe pojawiają się w kalendarzach coraz częściej, a tam MTB z szybkimi oponami przestaje być egzotyką i zaczyna być przewagą wszędzie, gdzie kończy się asfalt. A jeśli po przeczytaniu zasad myślisz sobie, że wolisz po 120 km rozłożyć tarpa w lesie, zamiast jechać całą noc do pieczątki: witaj w klubie, dokładnie tak wygląda bikepacking na MTB, robi to samo z dystansem, tylko bez karty kontrolnej i limitu.
